ေဆြးေႏြးညွိႏိႈင္းျခင္း

တစ္ဖက္ေဆြးေႏြးသူရဲ႕ ဘက္မွ ဝင္ေရာက္စဥ္းစားတတ္ျခင္းႏွင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး

-----------------------------------------------------------------------------


လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္အနည္းငယ္ခန္႕က ပညာတတ္ျပည္ပေရာက္ မိတ္ေဆြတစ္ေယာက္ကုိ အတုိက္အခံေတြအေနႏွင့္ စစ္အစုိးရႏွင့္ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးမွာ ေျပလည္ခ်င္ရင္ စစ္အစုိးရရဲ႕ဘက္ကုိလည္း ဝင္ေရာက္စဥ္းစားၾကည့္ဖုိ႕ လုိတယ္လို႕ ေျပာခဲ့ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္မိတ္ေဆြဟာ စစ္အစုိးရႏွင့္ ႏုိင္ငံေရးေဆြးေႏြးဖုိ႕ ေတာင္းဆုိေနခဲ့တဲ့ အဖဲြ႕တစ္ဖဲြ႕က ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဒီလုိအႀကံေပးမႈကို လုပ္ခဲ့တာပါ။

ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးလုပ္တဲ့အခါ Empathy ေခၚ အျခားသူရဲ႕ဘက္၊ ေနရာကေန ဝင္ေရာက္စဥ္းစားမႈေတြမရွိရင္ ေဆြးေႏြးပြဲခက္မယ္ဆုိတာကုိ ကၽြန္ေတာ္နားလည္ပါတယ္။
ကၽြန္ေတာ့္မိတ္ေဆြက ကၽြန္ေတာ့္ကုိ ေဒါသတႀကီးႏွင့္ တုံ႕ျပန္တယ္။ စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးရဲ႕ ေအာက္မွာ “သူတုိ႕”သာအေတာမသတ္ႏုိင္ေအာင္ ခံေနရတာျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္ေျပာတာကို ဘယ္လုိနည္းႏွင့္မွ လက္မခံႏုိင္ပါဘူးလို႕ ျပန္ေျပာပါတယ္။ သူဟာ ႏွစ္ဖက္ကို ခ်ိန္ဆတတ္သူ၊ အစြန္းမေရာက္တဲ့သူလုိ႕သိထားတဲ့အတြက္ အခုလိုေဒါသတႀကီးႏွင့္ ျပန္ေျပာလုိက္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္လည္း အံ့ၾသသြားပါတယ္။

ဒီမွာတင္ သူရဲ႕စစ္အစုိးရအေပၚထားတဲ့ အမုန္းတရားႀကီးမားမႈကို နားလည္သြား႐ုံတင္ မကဘဲ သူဟာကၽြန္ေတာ္ေျပာတာကုိ နားမလည္ဘူးလုိ႕ ကၽြန္ေတာ္သေဘာေပါက္သြားပါတယ္။ သူေျပာလုိက္တာေၾကာင့္ ကၽြန္ေတာ္ဟာ အဲဒၤီအခ်ိန္က ျဖစ္မလာေသးေပမယ့္ အနာဂတ္မွာ ျဖစ္လာႏုိင္တဲ့ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးအတြက္ ေတြးပူမိသြားပါတယ္။

ကၽြန္ေတာ္ရဲ႕ တင္ျပခ်က္ျဖစ္တဲ့ Empathy ဟာေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးေတြမွာ အေရးႀကီးတဲ့ စဥ္းစားခ်က္၊လုပ္ငန္းတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးပြဲေတြမွာ တစ္ဖက္ေဆြးေႏြးသူရဲ႕ ဘက္က ဝင္ေရာက္စဥ္းစားတတ္ဖုိ႕ဆိုတာ အလြန္အေရးႀကီးပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ့္မိတ္ေဆြကေတာ့ Empathy ႏွင့္ Sympathy (တစ္ဖက္လူကိုသနားျခင္း) ေရာေထြးသြားတယ္လို႕ မွတ္ယူ လုိက္ပါတယ္။

ကၽြန္ေတာ္ Empathy အေၾကာင္းေျပာရတာ အေၾကာင္းရွိပါတယ္။ စစ္အစုိးရ ေခါင္းေဆာင္ေတြရဲ႕ စကားေျပာဖုိ႕ ေတာင္းဆုိေနတဲ့ ႏုိ္င္ငံေရးအဖြဲ႕ေတြမွာ Empathy ဆိုတာႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး နားလည္မႈမရွိသေလာက္ျဖစ္ေနတယ္လို႕ ခံစားမိလုိ႕ပါ။ ဒါနဲ႕ ကၽြန္ေတာ္လည္း သူ႕ကုိ ႀကိဳးစားရွင္းျပပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အလုပ္မျဖစ္ပါဘူး။

ကၽြန္ေတာ္ ေတာ္ေတာ္စိတ္ပ်က္သြားတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ့္မိတ္ေဆြနဲ႕ ေျပာလုိက္တဲ့ စကားေၾကာင့္ Empathy ရဲ႕အေၾကာင္းပိုေလ့လာျဖစ္သြားတယ္။ အထူးသျဖင့္ ကၽြန္ေတာ္တုိ႕ ျမန္မာေတြ ဘယ္လိုနားလည္သလဲဆုိတဲ့ အခ်က္ကိုေပါ့။

ေနာက္ေတာ့ ျပည္တြင္း၊ ျပည္ပမွာရွိတဲ့ ျမန္မာေတြႏွင့္ ေတာ္ေတာ္ေဆြးေႏြးျဖစ္တယ္။ ေဆြးေႏြးေျပာဆိုေလေလ ကၽြန္ေတာ္တုိ႕ရဲ႕ ျပႆနာေတြကက ပိုမ်ားလာေလဆုိတာ သိခဲ့ရတယ္။ အထူးသျဖင့္ေတာ့ ျမန္မာစကားမွာ၊ ျမန္မာဘာသာမွာ Empathy ဆိုတဲ့စကားလုံးမရွိဘူူးဆုိတာ ကၽြန္ေတာ္သိသြားတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ႏွင့္ စကားေျပာျဖစ္ခဲ့တဲ့ ျမန္မာပညာတတ္ေတြ၊ ပညာရွင္ေတြ ကလည္း ျမန္မာဘာသာစကားမွာ Empathy ဆုိတာမရွိဘူးဆုိၿပီး တညီတညြတ္ထဲ ေျပာၾကတယ္။

လြန္ခဲ့တဲ့ (၈) ႏွစ္ေလာက္က ျမန္မာျပည္အေရးကၽြမ္းက်င္တဲ့ ႏုိင္ငံျခားသားတစ္ေယာက္ႏွင့္ စကားအေတာ္ၾကာေျပာျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ အေတြ႕အႀကဳံလည္းမ်ားတယ္၊ ျမန္မာျပည္အေရးကို ေရးသားေျပာဆုိေနတာ ႏွစ္ (၄၀) ေက်ာ္၊ (၅၀) ေလာက္ရွိေနပါၿပီ။ သူႏွင့္အၾကာႀကီးေျပာတဲ့ တစ္ခ်ိန္လုံးမွာ သူဟာကၽြန္ေတာ္ေျပာသမွ်ကို နားေထာင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္တုိ႕ႏုိင္ငံမွာ၊ ျမန္မာဘာသာစကားမွာ Empathy ဆုိတဲ့အဓိပၸါယ္မရွိဘူးလုိ႕ ေျပာတာတစ္ခုပဲ သူမွတ္သြားပါတယ္။

ဒီေတာ့ ကၽြန္ေတာ့္မိတ္ေဆြ Empathy ဆိုတာကို နားမလည္မႈက အံ့ၾသစရာမဟုတ္ပါဘူး။ စကားလုံးမရွိရင္ အဓိပၸါယ္လည္းနားမလည္၊ သူ႕ရဲ႕စဥ္းစားခ်က္ (Concept) ကုိလည္း ဘယ္ နားလည္ေတာ့မလဲ။ Empathy ဆုိတာဟာ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးမွာ အေရးပါတဲ့ အတတ္ပညာ တစ္ခုျဖစ္ေနတဲ့အတြက္ လက္ေတြ႕ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးေတြမွာ ပိုၿပီးခက္မယ္ဆုိတာ ေျပာစရာ ေတာင္ လုိမယ္မထင္ပါ။

ျမန္မာႏုိင္ငံသားတစ္ေယာက္ျဖစ္လို႕ ကၽြန္ေတာ္လည္း တကယ္ေတာ့ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရး ႏွင့္ပတ္သက္တဲ့ သင္ခန္းစာေတြ ေက်ာင္းေတြမွာမတက္ခဲ့ဘူးဆုိရင္ေတာ့ Empathy ဆုိတာကို နားလည္ခဲ့မွာမဟုတ္ပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕ Empathy ႏွင့္ပတ္သက္တဲ့ ရွင္းလင္းမႈေတြဟာလည္း တကယ္ေတာ့ ေက်ာင္းစာသင္ခန္းထဲက သီအုိရီေတြေပၚမွာ မူတည္ၿပီး ရွင္းျပခဲ့တာပါ။

ကၽြန္ေတာ္အခုဒီကိစၥကို ေျပာျပတာအေၾကာင္းရွိပါတယ္။ ဘာျဖစ္လုိ႕လဲဆုိေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တုိ႕ဟာ အခုအခ်ိန္မွာ အလြန္ခက္ခဲတဲ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလုပ္ငန္းစဥ္ေတြအတြက္ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးေတြလုပ္တဲ့အခါမွာ Empathy ဆိုတာ ဘယ္ေလာက္အထိ လုိလာသလဲ ဆိုတာကို ပိုၿပီးနားလည္လာလုိ႕ပါဘဲ။ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးေတြဟာလည္း သီအုိရီေတြ၊ စာအုပ္ေတြေပၚတင္မွာပါ မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး။ လက္ေတြ႕ျဖစ္လာေနပါၿပီ။ လုပ္ေနရပါၿပီ။ ကၽြန္ေတာ့္အေနႏွင့္ေတာ့ ယခုေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးမွာ ပါေနသူတစ္ခ်ဳိ႕မွာ Empathy ဆုိတာ ရွိမေနဘူးဆုိတဲ့ အခ်က္ကိုလည္း သတိထားမိလုိ႕ပါ။

Empathy ဆုိတာျပႆနာရဲ႕ ဗဟုိခ်က္မကို ေရာက္ေအာင္၊ ထိေအာင္ ကုိင္လႈပ္ျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလုိတစ္ဖက္ရဲ႕ဘက္ကုိ ဝင္ၾကည့္တယ္ဆုိတာဟာ ျပႆနာအတြက္ အေျဖတစ္ခုကို ရလုိတဲ့စိတ္ေၾကာင့္ပါ။ ဒီလုိရလုိတယ္ဆုိတာဟာလည္း အေျဖမရရင္ ျဖစ္ေပၚလာမယ့္ ဆုံး႐ႈံးမႈေတြကို တြက္ဆမိလုိ႕ပါ။

အခုကၽြန္ေတာ္ေတြ႕ေနရတဲ့ ေဆြးေႏြးပြဲေတြမွာကေတာ့ ျပႆနာအတြက္ အေျဖရလုိတဲ့ ဆႏၵမရွိလို႕မဟုတ္သလုိ ျမန္ျမန္အေျဖရဖုိ႕လုိတယ္ဆုိတာကိုလည္း မသိလုိ႕မဟုတ္ပါ။ ဒါေတြဟာ အတားအဆီးမဟုတ္ပါ။ ဒါေပမယ့္ အျမစ္တြယ္ေနတဲ့ မယုံၾကည္မႈႏွင့္ ရသင့္ရထုိက္တယ္လုိ႕ ယူဆမႈ (Entitlment) ေတြဟာ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးသူတစ္ခ်ဳိ႕ရဲ႕ အျမင္ကို ဖုံးကြယ္ထားသလို ျဖစ္ေနလုိ႕ပါဘဲ။ ဒါဟာလည္း ႏွစ္ရွည္ပဋိပကၡေၾကာင့္ျဖစ္ရတာပါ။

Empathy ဆုိတာ မိမိရဲ႕ တစ္ဖက္က ေဆြးေႏြးသူကို နားလည္ျခင္းျဖစ္တယ္။ အေျဖရဖုိ႕၊ အေပးအယူေတြျဖစ္ဖို႕ျဖစ္တယ္။ ကၽြန္ေတာ့္အတြက္ေတာ့ Empathy ဟာယုံၾကည္မႈႏွင့္ မယုံၾကည္မႈလုိပဲ တစ္ဖက္ထဲမသြားပါဘူး။ ႏွစ္ဖက္လုံးကုိ သြားရမွာျဖစ္ပါတယ္။

ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးႏွင့္ ပတ္သက္လုိ႕ စာေတြေရးေနတဲ့ ဘေလာ့ဂါ (Blogger) ပီတာစတာ့ခ္ (Peter Stark) က ၂၀၁၂ ခုႏွစ္ အင္တာနက္ေဆြးေႏြးမႈတစ္ခုမွာ “ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးမွာ Empathy ဆိုတာ အလြန္အေရးႀကီးတဲ့ အရင္းအျမစ္တစ္ခုျဖစ္တယ္။ ဘာျဖစ္လို႕လဲဆုိေတာ့ Empathy ဆုိတာကို သုံးျခင္းအားျဖင့္ ႏွစ္ဖက္စလုံးရဲ႕ သေဘာထားေတြ၊ အယူအဆေတြကို ျမင္ႏုိင္ေစမွာျဖစ္ၿပီး ေဆြးေႏြးပြဲကိုလည္း ႏွစ္ဖက္စလုံးအတြက္ အက်ဳိးရွိေစေအာင္ ေဆြးေႏြးၾကမွာျဖစ္လုိ႕ပါဘဲ” လုိ႕ေရးထားပါတယ္။

ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးမွာ ကၽြမ္းက်င္သူေတြကေတာ့ Empathy ကို နားလည္ျခင္း၊ အသုံးျပဳျခင္းအားျဖင့္ ႏွစ္ဖက္လုံးကို အက်ဳိးရွိေစတဲ့အေျဖေတြရမွာျဖစ္တယ္လုိ႕ ေျပာၾကတယ္။ Empathy ဆိုတာဟာ တစ္ဖက္လူ ဘာလုိခ်င္တယ္ ဆုိတာကိုသိဖုိ႕ သူ႕ရဲ႕အသားထဲကို ဝင္ၾကည့္ရတာလုိ႕လည္း ေျပာၾကပါတယ္။ Empathy ဆိုတာဟာ မိမိရဲ႕ရည္မွန္းခ်က္ကို ရဖုိ႕တင္ မဟုတ္၊ တစ္ဖက္သူရဲ႕ ရည္မွန္းခ်က္ျဖည့္ဖုိ႕ကိုလည္း လုပ္ေဆာင္ရတဲ့အခ်က္ပါလုိ႕ ေျပာၾကပါတယ္။

၂၀၀၉ ခုႏွစ္မွာ မာတီလတ္ဇ္ (Marty Latz) က Expert Negotiator ထဲမွာေရးထားတာကို မွတ္သားဖူးပါတယ္။ သူက “သမၼတဘုရွ္ႏွင့္ ကလင္တန္လက္ထက္မွာ အေရွ႕အလယ္ပုိင္း ၿငိမ္းခ်မ္းေရး သံတမန္အေနႏွင့္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့တဲ့ ဒင္းနစ္ေရာ့စ္ (Dennis Ross) မွာ Empathy Rule (တစ္ဖက္ရဲ႕ဘက္မွ ဝင္ေရာက္စဥ္းစားၾကည့္ျခင္းဆုိင္ရာစည္းကမ္း) ဆုိၿပီး သူ႕ရဲ႕ေဆြးေႏြးပြဲေတြမွာ အၿမဲသုံးတာရွိပါတယ္။ အခက္ခဲဆုံး အေပးအယူေတြ၊ ေျဖေလွ်ာ့မႈေတြ ျဖစ္ဖုိ႕(သူ႕ရဲ႕ Statecraft ဆိုတဲ့စာအုပ္ထဲမွာ ေရးသားထားျခင္း) တစ္ဖက္အေနႏွင့္ အျခားတစ္ဖက္ရဲ႕အေရးႀကီးတယ္လုိ႕ ခံယူထားတဲ့အခ်က္ေတြကို နားလည္ဖုိ႕ပါဘဲ” လုိ႕ေရးသားထားပါတယ္။

ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးေတြမွာ Empathy ကို ဘယ္လုိသုံးရမယ္ဆုိတာေတြ အမ်ားႀကီး ရွိပါတယ္။ ဒီအထဲမွာ မွန္ကန္သင့္ေတာ္တဲ့ ေမးခြန္းမ်ားေမးျခင္း၊ ႏွစ္ဖက္ရဲ႕စုိးရိမ္မႈမ်ားကို ေဖာ္ျပျခင္းမ်ားမွသည္ တစ္ဖက္လူရဲ႕ ခံစားခ်က္မ်ားကုိ အသိအမွတ္ျပဳျခင္းမ်ားအထိ ပါဝင္ပါတယ္။ တစ္ခ်ဳိ႕ကလည္း ႐ိုးသားမႈဟာ အဓိကလို႕ေျပာၾကတယ္။ တစ္ခ်ဳိ႕ကလည္း ေဆြးေႏြးပြဲေတြမွာ
တက္တက္ၾကြၾကြနားေထာင္တတ္ျခင္း (Active Listening) ေတြကဟာ Empathy ကိုအသုံးခ်ႏုိင္ဖို႕ အထူးအေရးႀကီးတဲ့အခ်က္ေတြကလုိိ႕ ဆုိၾကပါတယ္။

ကၽြန္ေတာ္ကေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တုိ႕ႏုိင္ငံရဲ႕ ေတြ႕ဆုံေဆြးေႏြးေရးမွာ Empathy ဟာပုိၿပီးေတာင္အေရးပါတယ္လုိ႕ ထင္ပါတယ္။ ဘာျဖစ္လုိ႕လဲဆုိေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႕ ဒုိင္ယာေလ့ာခ္ လုပ္ေနၾကလုိ႕ပါ။ ဒိုင္ယာေလ့ာခ္ဆိုတာဟာ တစ္ဖက္က အျခားတစ္ဖက္ကို ႏုိင္သြားၿပီး အကုန္ုလုံးရယူသြားတာမ်ဳိးမဟုတ္ဘဲ ႏွစ္ဖက္စလုံး အက်ဳိးရွိေစမယ့္ “ႏုိင္-ႏုိင္” (Win-Win Situation) အေနအထားကို ဖန္တီးေပးမွာေၾကာင့္ဘဲျဖစ္ပါတယ္။

အခုဆုိရင္ ကၽြန္ေတာ္တုိ႕ဟာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးအတြက္ ေဆြးေႏြးပြဲေတြဟာ အထူးအေရးႀကီးတဲ့ အခ်ိန္ေရာက္ေနၿပီ။ ဒါေပမယ့္ ေျဖရွင္းစရာေတြအမ်ားႀကီး က်န္ေနေသးတယ္။ ႏွစ္ဖက္စလုံးက အေတာ္လည္း နီးစပ္ေနၿပီ။ ဒါေပမယ့္ ဒီနီးစပ္မႈေတြထဲမွာဘဲ အကြာအေဝးေလးတစ္ခု ရွိေနေသးတယ္လို႕ ကၽြန္ေတာ္ျမင္မိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႕ ႏွစ္ဖက္စလုံးက Empathy ဆုိတာကို ပိုၿပီးဂ႐ုထားၾကရင္၊ ႏွစ္ဖက္စလုံးက တစ္ဖက္ရဲ႕ဘက္ကုိ အျခားတစ္ဖက္က ဝင္ၿပီးစဥ္းစားၾကည့္ၾကမယ္ဆုိရင္ ဒီအကြာအေဝးေလးကို လြယ္လြယ္ေလးႏွင့္ေလွ်ာ့လုိက္ႏုိင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဦးေအာင္ႏုိင္ဦးသည္ Myanmar Peace Center ၏ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဒိုင္ယာေလ့ာခ္ အစီအစဥ္မွ တဲြဘက္ဒါ႐ုိက္တာျဖစ္သည္။ —

from-facebook.